- - Most of us sense that the Earth is more than a sphere of rock with a thin layer of air, ocean, and life covering the surface. We feel that we belong here, as if this planet were indeed our home. Long ago the Greeks, thinking this way, gave to the Earth the name of Gaia. - - 
                                   

                                                        James Lovelock, The Ages of Gaia


          ในเทพนิยายกรีซ “ไกอา (Gaia)”  เป็นมารดาของปวงเทพแห่งไททัน (Titans)  ผู้ให้กำเนิดท้องทะเล (Pontus)  และแผ่นฟ้า (Uranus)  ไม่ว่าจะเป็นเซอุส มหาเทพ  เฮเดสผู้ครองยมโลก  และโพไซดอนผู้ครองบาดาลต่างก็เป็นเชื้อสายแห่งไกอา  หรืออีกนัยหนึ่งไกอานั้นก็คือมารดาแห่งโลกนั่นเอง

          ในศาสตร์นิเวศวิทยาไกอานั้นหมายความถึงโลก  ดาวเคราะห์สีฟ้าที่เหล่ามนุษย์เดินดินอย่างพวกเราอาศัยอยู่  ไกอาคือสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่มีพฤติกรรม  มีการตอบสนอง  มีกลไกที่จะเปลี่ยนแปลง  และวิวัฒนาการ  ไกอาคือสตรีสูงศักดิ์ที่มีแกนกลางอันร้อนแรง  เธอมีผืนดินเป็นเสมือนร่างกาย  มีสายน้ำเป็นเสมือนเส้นเลือดหล่อเลี้ยง มีสายลมเป็นเสมือนลมหายใจ  ไกอาก็เป็นเหมือนหญิงสาวทั่วไป  แม้ปกติเธอจะมีเมตตาชุบเลี้ยงสรรพสัตว์นานาด้วยเลือดและลมหายใจของเธอ  แต่ยามพิโรจน์นั้นเธออาจปลดปล่อยความร้ายกาจออกมาจากหัวใจ  เผาผลาญสิ่งต่างๆ ให้มอดไหม้  การพลิกตัวแค่เพียงเล็กน้อยของเธอก็ทำให้เกิดพิบัติภัยอย่างมหาศาลดังเช่นที่เราได้ประจักษ์กันมาแล้ว

          ไกอาในยามแรกกำเนิดนั้นเป็นหญิงสาวที่มีร่างกายอันบริสุทธิ์  มีสายเลือดที่สดใส  มีลมหายใจอันสดชื่น  เธอมีระบบที่จะรักษาสมดุลของร่างกาย  ไม่ให้เจ็บป่วย ไม่ให้มัวหมอง  แต่อนิจจาไกอาในปัจจุบัน  เธอหล่อเลี้ยงสรรพชีวิตไว้มากมาย  มากจนเกินกว่าเธอจะดูแลได้ทั่วถึง  แถมสิ่งมีชีวิตตัวเล็กๆ ที่เรียกว่ามนุษย์นั้นยังตักตวงเอาผลประโยชน์จากเธอผู้เปรียบเสมือนแม่ผู้ให้กำเนิด  กระทั่งเธออ่อนแอลงทุกวัน ทุกวัน  มลภาวะต่างๆ ที่ปล่อยทิ้งออกมาไม่เว้นแต่ละวัน  ทำให้ร่างกายของแม่ไกอาต้องมีมลทิน  สายเลือดของเธอเน่าเหม็น  ลมหายใจของเธอขุ่นดำ

          ถึงเวลาแล้วหรือยังที่เราจะช่วยกันเยียวยาแม่ไกอาผู้มีพระคุณ  ช่วยกันดูแลและรักษาเธอ  เพื่อให้เธอกลับมามีชีวิตที่สดใสอีกครั้ง หรือจะต้องรอให้ถึงวันหนึ่งที่เกินกว่าจะเยียวยา  อะไรจะเกิดขึ้นหากไกอาหมดสิ้นความสามารถที่จะหล่อเลี้ยงสรรพสัตย์อีกต่อไป  มนุษยชาติจะสามารถดำรงอยู่ได้หรือหากขาดความกรุณาของไกอา..

Note-- The Gaia  hypothesis โดย J. M. Lovelock (1969) เปรียบเทียบโลกเป็นเหมือนสิ่งมีชีวิตที่มีระบบรักษาสมดุล (homeostasis) ทั้งทางชีวภาพ และกายภาพ (ยกตัวอย่างเช่นชั้นบรรยากาศของโลกนั้นมีการหมุนเวียนกาซออกชิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ให้อยู่ในสมดุลย์เสมอ)  และโลกจะมีการตอบสนองต่อกระบวนการต่างๆ ที่เกิดขึ้นโดยสิ่งมีชีวิตที่อยู่บนโลกนั้นเอง  (เมื่อปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ และสารไฮโดรคาร์บอนสะสมมากเกินไปก็จะเกิดมลภาวะทางอากาศในรูปแบบต่างๆ เช่น  ฝุ่นเขม่าดำ green house effect  ฝนกรด เป็นต้น)